|
1.ئةطةرمن هةلَطرى رِةطةزنامةى عيَراقى نةبم ئايا ئةتوانم بةشدارى بكةم لة ريَ و شويَنةكانى دةستةدا ؟
بة لَىَ ريَ و شويَنةكانى دةستة كراوةية بؤ هةموو كةسيَك بة ضاوثؤشى لة رِةطةزنامةيان .
2. ئةو ماوةية كة ئةخايةنىَ بؤ يةكلايكردنةوةى داواكة ضةندة ؟
ئةو ماوةيةى كة ئةخايةنىَ بؤ يةكلايكردنةوةى داواكة وةستاوة لةسةر كؤى ئةو داوايانةى دةستة وةرى ئةطريَت و ئاستى ئالَؤزى هةر يةكيَكيان ، وة دةستة ئةو ثةرِى هةولَ ئةدات بؤ بينينى كيَشةكةت لة نزيكترين كاتى رِةخساودا وة ئةطةر فؤرميَكت ثيَشكةش كردوة لة دةستة تكاية دلَنيا بة لة رِاستي زانياريةكاني ثةيوةنديكردن بة تؤوة وة تكاية نوسينطةي دةستة ئاطادار بكةرةوة كة داواكاريةكةت ليَ بةرز كردؤتةوة بؤي لة هةر طؤرِانكارى يةك لة ناونيشان يان ذمارةى تةلةفؤن يان هةر رِوونكردنةوةيةكى تر بؤ ثةيوةندى كردن بة تؤوة .
3-ضى بكةم ئةطةر دلَنيا نةبووم لة ليَهاتوويم بؤ بةرزكردنةوةى داوا بؤ دةستة ؟
بؤ زانيارى زياتر و رِونكردنةوة تكاية ثةيوةندى بكة بة نووسينطةى دةستة وة لةكاتى نةتوانينيت تكاية فؤرِمةكة ثرِبكةرةوة بة ثىَ ى رِيَطةى ديارى كراو .
4.ضى بكةم ئةطةر داواكارى هاوبةش بووم لة داواداو نةمةويَت كة داواكار نويَنةرايةتيم بكات ؟
ثيَويستة لةسةرت ئاطاداركردنةوةيةكى نووسراو لة نووسينطةى دةستة بكةيت كة داواكةت ثيَشكةش كردووة ئاطاداريان بكةيتةوة كة ناتةويَت داواكار نويَنةرايةتيت بكات لةطةلَ زانيارى ثةيوةندى كردنى خؤت
5. ئةطةر داواى بنةماى نهيَنى بكةيت ، ئةو زانيارى كةسى يانة ضى ية كة دةستة بة كةسانى تر نالَيَت ؟
زانيارى ية كةسى يةكانى تايبةت بةتؤ ثاريَزراو ئةبيَت لةطةلَ زانيارى يةكانى ثةيوةندى كردن بة تؤوة , وة دةستة ثوختةيةك لة زانيارى ية بنةرِةتيةكان ئامادة دةكات وةك ضؤن رِوونكراوةتةوة لة داواكةتدا يان وةلآمةكةتدا بؤ خستنةرِوو بؤ لايةنة ثةيوةندى دارةكان
6.ضى بكةم ئةطةر دوا كات بؤ بةرزكردنةوةى داواكةم بةسةريدا تىَ ثةرِى ؟
ئةطةر دواكات بؤ بةرزكردنةوة داوات بةسةر دا تىَ ثةرِى ئةو كاتة ناتوانيت بةشداربيت لة ريَ و شويَنةكانى دةستة بةثىَ ى ياساى كارثيَكراو هةرضةندة هؤى باوةرِثيَكراويشت هةبىَ كة ثاساوى دواكةوتنت لة ثيَشكةشكردنى داواكارى يةكةى لة سنورى ماوةى ياساييدا بكةيت، بةلآم هةلت ئةميَنىَ بؤ بةرزكردنةوةى داوا لةبةردةم دادطا عيَراقى يةكان دا
7. ضى بكةم ئةطةر دواكات بؤ ثيَشكةش كردنى وةلآم دانةوةم بةسةرتدا تىَ ثةرِىَ ؟
ئةطةر دوا كات بؤ ثيَشكةش كردنى وةلآم تيَثةرِى بةسةرتدا ئةو كاتة وةلآمةكةت لىَ وةرناطيريَت ئةو كاتة و وتةكانت لةبةردةم ليذنةى دادوةرى وردبينى ئةكريَت , بؤ زانيارى ئةم شيَوةية هةلى تةواوت لةبةردةست نابيَت كة رِيَت ثىَ بدات كة هةر ووتةيةكت هةبيَت ثيَشكةشى بكةيت بةثيَضةوانةى ئةوةى ئةبيَت كاتى ثيَشكةش كردنى وةلآمةكةت لة رِىَ ى فؤرِمى داوا لةسةركراو
8.ضى بكةم ئةطةر بةلَطةنامة لايةنطرةكانم لة لانةبوو ؟
ئةطةر هيض بةلَطةنامةيةكى سةلماندنت لة لانةبوو ثيَشكةشى بكةيت بؤ ثشتطيرى كردنى داواكةت يان وةلآمةكةت ثيَويستة رِوونكردنةوةيةك بنوسيَت ئةو بارودؤخة رِوون بكةيتةوة تيايدا كة ضؤن خانووبةرةكةت و بةلَطةنامةكانت لة دةست داوة و هاوثيَضى بكةيت لةطةلَ فؤرِمى داوا يان فؤرِمى وةلآم دانةوةى سةر بةدةستة ، وة ئةطةر بتوانريَت ثيَويستة شايةتيدانى شايةتى يةكان هةر زانيارى يةكى تر كة بتوانيت دةستى بخةيت كؤى بكةيتةوة
9.ضى بكةم ئةطةر بةلَطةى زياترم دةست كةوت كة ثشتطيرى داواكارى يةكةم يان وةلآمدانةوةكةم بكات دواى ئةوةى فؤرِمةكةم ثيَشكةش كرد ؟
ثيَويستة لةسةرت كة بةلَطة زياترةكان بة نووسين ثيَشكةشى لقى دةستةى بكةيت كة فؤرِمةكةت لىَ ثيَشكةش كردووة و ثيَويستة لةهةموو نووسراو طؤرِينةوةيةكت لةطةلَ لقى دةستة ذمارة تةرخان كراوةكةى داواكةت يان وةلآمدانةوةكةت وة ئةو ذمارةية كة هاتووة لة ثسولَةى وةرطرتندا كة دةستة بؤى ناردووى.
10.ضى بكةم ئةطةر زانيارى نويَم دةست كةوت دواى تيَثةرِبوونى ماوةى سى رِؤذةكة ( 30 رِؤذ) كة ديارى كراوة بؤ رِةخنةطرتن ؟
ئةتوانريَت رِةخنة لة برِيارةكة بطريت لة رِى َى دووبارةكردنةوةى دادطايى كردن كة يةكيَك لة بارةكانى ئةم رِيَطاية دةركةوتنى بةلَطةى نوىَ ى بةرهةمدارة لة داواكةدا . .
11.ناتوانم بخويَنمةوة يان بنووسم , ضؤن ئةتوانم بةشدارى بكةم لة ريَ و شويَنةكانى دةستةدا ؟
ثيَويستة لةسةرت كة ثةيوةندى بكةيت بة دةستةوة بؤ داواكردنى يارمةتى بؤ ثرِكردنةوةى فؤرِمة طونجاوةكان يان داواى رِوونكردنةوةى هةر ثرسياريَكى تر كة بةبيرتا بيَت ، وةهةروةها ئةتوانى ثاريَزةريَك يان نويَنةريَكى تر ديارى بكةيت كة نويَنةرايةتيت بكات يان رِيَنمايت بكات
12.لةدةرةوةى عيَراق نيشتةجيَم ، ضؤن ئةتوانم بةشدارى بكةم لة ريَ و شويَنةكانى دةستةدا ؟
ثيَويستة لةسةر داواكار يان داوالةسةركراوانى كة نيشتةجىَ ى دةرةوةى عيَراقن كة ضاو بخشيَنين بة لاثةرِةى ريَ و شويَنةكانى تايبةت بة كةسةكانى نيشتةجىَ ى دةرةوةى عيَراقن هةروةها ئةشتوانن كة ثاريَزةريَك يان نويَنةريَكى تر ديارى بكةن بؤ نويَنةرايةتى كردنيان و رِيَنمويي كردنيان
13. كىَ ميراتطرة و ضؤن مامةلَة ئةكريَت لةطةلَ ئةو داوايانةى كة لة لايةن ميراتطرانةوة ثيَشكةش دةكريَت ؟
مةبةست بةووشةى (ميراتطر) هةركةسيَك طة داواى مافةكانى يان بةشى لة مولَكدارى خانووبةرة كة بؤى ماوةتةوة لة ميراتدةر كةسى مردوو يان خانووبةرةى مردوو بةثىَ ى رِةضةلَةك يان هاوسةرطرى يان هةر ثةيوةندى يةكى تر دانى ثيانابيَت لة لايةن ياسا عيَراقى ية ثةيرِةوكراوةكان لةسةر بارةكانى ميرات بةبىَ وةسيةت يان بةثىَ ى ميراتطرتنيان بةهؤى وةسيةتةوة يان بةخشين بةهؤى وةسيةتةوة وة وةسيةتنامةيةكى تةواوى دانثيانراو لة ياساى عيَراق دا .وة ميراتطر بريتى ية لة هةركةسيَك طةداواى مافةكانى يان بةشيَك لة مولَكدارى خانووبةرة ئةكات كة بؤى ماوةتةوة لةميرات لة ميراتدةري يةوة (كةسى مردوو ) و ئةكرىَ ئةو مافانة يان بةشانة داوابكريَت بةهؤى ثةيوةندى كة ميراتطرى كةسى مردوو ئةبةستيَتةوة يان بةهؤى ئاماذةكردنى كةسى مردوو بؤ ميراتطر لة وةسيةتنامةكةى دا يان بةلَطةنامةيةكى ياسايى هاوشيَوة وة كاتيَك ميراتطريَك داوايةك بةرزئةكاتةوة سةبارةت بة خانووبةرةيةك ئةو كاتة دةستة ئةو كةسة دادةنيَت بة نويَنةرى هةموو ميراتطرة شةرعى يةكانى تر
14. ئةو بةلَطةنامة زيادانة ضى ية كة ئةبيَت ثيَشكةشى دةستةى بكةم ئةطةر ميراتطرى كة سيَك بم خانووبةرةيةكي هةبووبيَت وةيان مافى تيايةتى ؟
ثيَويستة لةسةرت هةموو بةلَطةنامة بةردةستةكان ثيَشكةش بكةيت كة ئةتبةستيَتةوة بةكةسى مردوو وة طويَزرانةوةى مافةكانى مولَكدارى بؤتؤ بة ميراتى لة وانة :
● بةلَطةنامةى مردنى مردوو .
● وة بةلَطةنامةى لةدايكبونت .
● وة بةلَطةنامةى لةدايكبونى ئةو كةسانةى كة لةرِيَطة يانةوة داواى سيفةتى ميراتطر دةكةيت
وةهةروةها ئةم بةلَطةنامانةى كة ديَت سوود بةخشة:
● ليستيَك بة ميراتطران لة دادطاى بارى كة سايةتى (بؤ موسولَمانان) يان دادطاى كاروبارى كة سايةتى ( بؤ ئةوانةى موسولَمان نين )
● وة برِياريَك بة ميراتطرتن لة دادطاى بارى كةسايةتى ( بؤ موسولَمانان) يان دادطاى كاروبارى كةسايةتى ( بؤ ئةوانةى موسولَمان نين )
● وة بةلَطةنامةى وةسيةتى نووسراو يان وةسيةتنامةيةكى تؤماركراو لة فةرمانطةى تؤماركردنى خانووبةرة.
●وة بةلَطةنامةيةك لة دابةش كردنى ياسايى خاوةنداريَتى خانووبةرة ( بةلَطةنامةى ياسايى كة برِياربدات بة طواستنةوةى خانووبةرة لة دةولَةتةوة بؤ كةسيَك يان ضةند كةسيَك بةثىَ ى برِياريَكى ياسايى
● دابةشنامةى شةرعى لةطةلَ ناسنامةى ناساندن .
15. ئةو ثسولَةى ناسنامةية كامةية كة دةستة بةتةواوى دا ئةنيَت ؟
هةركام لةمبةلَطةنامانةى خوارةوة دائةنريَت بةبةلَطةنامةيةكى تةواو بؤ سةلماندنى ناسنامةت :
● ناسنامةى بارى كةسيَـتى
● ثاسثؤرتى عيَراقى ( كارثيَكراو يان لةكاركةوتو)
● بةلَطةنامةى رِةطةزنامةى عيَراقى
● فؤرِمى طيَرِانةوةى بةخواستى خؤ
● نوسراويَكي فةرمى لةبةرِيَوةبةريَتى رِةطةزنامةكة تيايدا هاتبىَ كة تؤمار كراويت لاى دةسةلآتة نيشتمانى يةكان بةلآم هيَشتا ثسولَةى ناساندنى ناسنامةت دةست نةكةوتووة
● سةبارةت بةو عيَراقيانةى كة دوورخراونةتةوة بةهؤى رِذيَمى ثيَشوو ، ثاسثؤرت يان ثسولَةى ناسنامة وة ئةطةر هيض بةلَطةنامةيةك لةو بةلَطةنامانةى باسكران نةبوو تكاية هةربةلَطةنامةيةكى تر كة بتناسيَنىَ ثيَشكةشى بكة .
16. ضؤن دةستة بةرِيَوةضونى ريَ و شويَنةكانى بةشيَوةيةكى يةكسان دةستةبةرئةكات ؟
دةستة بةدواداضون ئةنجام ئةدات هةموو بةلَطةياسايى يةكان كة ريَ و شويَنةكانى بةرِيَوة ئةبات و بلآوى ئةكاتةوة وة ئةتوانيَت ئةو بةلَطةنامانة بدؤزيتةوةكة ثةيكةرى دةستةو فةرمانةكانى ثوختة ئةكاتةوة لةسةر ئينتةرنيَت وةلةمةش زياتر دةستة لةسةر ئةم ثيَطةية بة رِاثؤرتى قؤناغى لةسةر بار و ئامارةكان و رِوونكردنةوة رِؤذنامةيى يةكان و زانيارى ترى ثةيوةندى دار بة بابةتةكةوة بلاَو دةكاتةوة
17. ثةيكةرى دةستة كامةية ؟
دةستة ثيَك ديَت لة :
أ )سةرؤكايةتى دةستة كة ضالاكى يةكانى دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة بةرِيَوة ئةبات .
ب )وة ليذنة دادوةريى يةكان كةلةهةموو ثاريَزطايةك هةية و لةناوضةى حكومةتى هةريَمى كوردستان بؤ ضارسةركردن و يةكلايكردنةوةى داواى مولَكدارى خانووبةرة
ج ) لقةكانى دةستةكة بةرثرسة لةوةرطرتنى داواكان و وةلآمدانةوةكان و دواتر ئامادةكردنيان بؤ بينينيان.
د ) دةستةى تةمييزى كة تايبةتمةندة بة بينينى ئةو نارِةزايى و رِةخنانةى ثةيوةندى هةية بةبرِيارو حوكمة دةرضوةكان لة ليذنة دادوةرى يةكانةوة .
18. مةبةست لةزاراوةى (خانووبةرةكان ) ضى ية ؟
لةياساى دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة زاراوةى خانووبةرةكان مافى ( مافة بنضينة - عيني -ئةسلَى يةكان ئةطةيةنيَت كة هاتووة لة برِطةى (1) لة ماددةى (68) لة حوكمةكانى ياساى شارستانى عيَراقى ذمارة (40) ى سالَى 1951 ى كارثيَكراو . مافة بينضينة ئةسلى يةكان بةثىَ ى ماددةى (68) برِطةى (1) بريتى ية لة مافى مولَكدارى مامةلَةكردن مافى (عقر) و مافةكانى سوودوةرطرتن و بةكارهيَنان و نيشتةجىَ بون و ( مساطحة) و مافة هاوثيَضةكان و مافى وةقف و مافى كرىَ ى دريَذخايةن .
19. مةبةست لةزاراوةى ( ماف لة مولَكدارى خانووبةرة ضى ية ) ؟
ئةو مافة مولَكدارى يانة ئةطريَتةوة كة دةستة هةولَ ئةدات بؤ طيَرِانةوةى لةسةرمافى مولَكدارى ئةو مافانةى كة لىَ ى ئةبنةوة بةثىَ ى ماددةى 68 لة ياساى شارستانى
20. كىَ جيَبةجيَكردنى برِيارةكانى دةستة ئةطريَتة ئةستؤ ؟
فةرمانطةكانى جيَبةجيَكردنى تايبةتمةند و تؤماركردنى خانووبةرة لةهةموو ثاريَزطايةكى عيَراق بةرثرسياريةتى جيَبةجيَكردنى برِيارةكانى دةستة ئةطريَتة ئةستؤ
21. ئايا ثةنا براوةتة بةر ليذنةى تايبةت بة مولَكدارى لة ولآتانى تر ؟
ثيَشتر ثةنابراوةتة بةر ليذنةى تايبةت بةمولَكدارى وةك ميكانيزميَك كة ئامانجى قةرةبوكردنةوةى دةست دريَذى كردنة سةر مافةكانى مولَكدارى لة ذمارةيةك لةولآتانى تر لة وانة بؤسنةو هةرسك ، كؤسؤظؤ ، باشوورى ئةفريقيا ضةند داوايةك بةثىَ ى ياسا ى دةستةى كؤن يةكلايى كراوةتةوة ( ياساى دامةزراندنى دةستةى داواكانى مولَكدارى عيَراقى ) بةلآم بة حوكمةكانى ياساى نوىَ ى دةستة زياتر يةكسانى تيا بةدى ئةكريَت بؤم .. ضى ثيَويستة لةسةرم كة بيكةم ؟ دةستة بةسةر زؤربةى برِيارةكانى ثيَشوو ئةضيَتةوة كة لةدةقةكةيدا دانى قةرةبووى تيا هاتووة . وة ثاشكؤيةك دةردةكات بة كردنى بةشى تايبةت بة قةرةبوو لةبرِيارى ثيَشوو كة طونجاوبيَت لةطةلَ ياساى دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة وةبؤ رِوونكردنةوةى زياتر برِوانة ماددةى 34 لة ياساى نوىَ وةئةطةر برِيارى سةبارةت بة داواكةت دانةوةى قةرةبووى تياية ئةو كاتة دةستة ثةيوةنديت ثيَوةئةكات بؤ داواكردنى زانيارى زياتر وة لةبكاتيَكدا كة برِيارى باسكراو هيض قةرةبوويةكى تيانةبيَت ئةو كاتة بةثىَ ى ياساى نوىَ ى دةستة ياساى دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانوبةرة نا بينريَتةوة .
|