ثةيوةنديمان ثيَوة بكة 5 كانون الاول 2007

             قانوونى دةستةى ضارةسةركردني كيَشةى مولَكداري سالَى 2006              قانوونى دةستةى ضارةسةركردني كيَشةى مولَكداري سالَى 2006

  طةرِان لة مالَثةرِ

 

  دوا هةوالَ

  بؤ بة دةمةوةضوني ئةو بانطهيَشتةى ئاراستةى بةرِيَز { احمد شياع البراك } سةرؤكى دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانوو بةرة كرابوو لةلايةن سىَ رِيَكخراوى ناحكومى لة هؤلَةندا (Hivos ,Amenesty International &IKV/Pax ,Chrisit ) ....

 

 


كؤمارى عيَراق ئةنجومةنى وةزيران

قانوونى ياساي

 ذمارةى (2)ى سالَى 2006ى دةستةى

ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة

 

كة لة ذمارة 4018ى سالَى 47ى رِؤذنامةى (رِووداوةكانى عيَراق) دا بلاَوكراوةتةوة كة لة 6ى سةفةرى 1427ى كؤضى ، رِيَكةوتى 6ى مارتى 2006 ى زايني دا دةرضووة

برِيارى ذمارة (2)

 بة ناوى طةل

 ئةنجومةنى سةرةكايةتى سةرؤكايةتي

بينا لةسةر ئةوةى ثشت بةستن بة برِيارى كؤمةلَةى ئةنجومةني نيشتمانى و بةثيَى حوكمةكانى برِبرِة برِطةى (أ – ب) ى ماية مادة سيوسيَى سى وسىَ ى قانوونى ياساي بةرِيَوةبردنى دةولَةتى عيَراق لة قؤناغى طواستنةوةدا برِيارى لةسةر داوةو ثشت بة حوكمةكانى ماية مادة سيوحةوتى سى و حةوتى قانوونى ياساي بةرِيَوةبردنى دةولَةت ، ئةنجومةنى سةرةكايةتى سةرؤكايةتي لة دانيشتنى رِؤذى 9/1/2006يدا ، بة زؤرينةى دةنطةكانى ، برِيارى دةر كردنى ئةم قانوونةى ياسايةى دا :

قانوونى ياساي

 ذمارة (2)ى سالَى 2006ى

 دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة

ثةردةى بةشي يةكةم حوكمة رِيَخؤشكةرةكان

ماية ماددة– 1 - يةكةم - دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة جيَطاى دةستةى عيَراقيى دةعواكانى داواكاني خاوةنيَتيى خاوةنداريَتي عيَراقي ئةطريَتةوة كة بةثيَى رِيَكخستننامةى ذمارة 12ى سالَى 2004ى دةستةلاَتى كاتيى كاتي ليَكئالاَو هاوثةيمانان ثيَكهيَنراوة.

 دووهةم دووةم - ثيَوةندى دةستةى ضارةسةركردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة ثةيوةندى بة ئةنجومةنى وةزيرانةوةيةو كاربةدةستيَكى فةرمانبةريَك بة ثلةى وةزير كة لاى كةمى طةواهينامةى برِوانامةى سةرةتايى زانكؤى لة قانووندا ياسادا هةبىَ هةبيَت سةرةكايةتيى سةرؤكايةتى ئةكا دةكات.

سيَهةم سيَ يةم – ثيَكهيَنراوة دةستنيشانكردني ثيَكهاتةى ادارى بةرِيَوةبةرى و دادوةريي دةستة بةثيَى ثيَرِةويَك دةستنيشان ئةكريَن دادةنريَت.

ضوارةم – نووسينطةى هةريَمى كوردستان يةكيَك ئةبىَ دةبيَت لة سازماَنة ثيَكهاتة بةرِيَوةبةرييةكانى دةستةو نووسينطةكانى ثاريَزطاكانى هةريَم سةر بةو نوسينطةية ئةو ئةبن دةبن .

ماية ماددة– 2 – مةبةست لةم زاراوانةى ديَن ئةو واتايانةن لة بةرانبةرى بةرامبةرى هةر يةكيَكيانةوة نووسراون :

يةكةم – دةستة : دةستةى ضارةسةر كردنى كيَشةكانى مولَكدارى خانووبةرة.

دووهةم دووةم- دةستةى تةميزكردنةوة : ئةو دةستةية كة بةتايبةتى تايبةتة بؤ تةماشا كردنى بةبينيني ئةو نارِةزايى و رِةخنانةية كة ثيَوةنديان ثةيوةنديان بةو برِيارو حوكمانةوة هةية كة لة ليذنة داوةرييةكانةوة دادوةريةكانةوة دةر ئةضن دةردةضن.

سيَهةم سيَ يةم- ليذنةى داوةرى دادوةري: ئةو ليذنةية كة تايبةتة بة تةماشا كردن بينين و برِينةوةى يةكلاكردنةوةى دةعواكانى داواكاني مولَكدارييةوة مولَكداري خانووبةرة . ضوارةم - لقةكانى دةستة : لقةكانى دةستةن لة ثاريَزطاو قةزاو ناحيةكاندا كة بةثيَى ئةم قانوونة ياساية ثيَكهيَنراون.

ثيَنجةم : مولَك مافة خؤييية ئةسلَييةكانيش ئةدةطريَتةوة كة لة برِبرِة برِطةى (1)ى ماية ماددة (68) ى حوكمةكانى قانوونى رِةواى ذمارة (40)ى سالَى 1959ى شارستانيى عيَراقدا هاتوون ياساي عيَراقي ذمارة 40 سالَي 1959 ى كارثيَكراودا هاتووة .

ماية ماددة– 3 - يةكةم - وةزارةتى دارايى دانى برِى ئةو ئةو برِة ثارانةى تةرخانكراوة بؤبذاردنةوة لة ئةستؤى خؤى دةطريَت كة ثيَويست ئةبىَ لةسةر حكومةت بياندا بةثيَى ئةو برِيارانةى بة طويَرةى لة حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية دةر ئةضن دةردةضن . ثيَويست ئةبىَ لةسةر حوكوومةت بياندا

دووهةم دووةم– حوكوومةت حكومةت هةموو ئةو ثيَداويستيةكى دارايي دابين دةكات لةمالَ و ثارانة دابين ئةكا كة ثيَويستة بؤ جىَ بةجىَ كردنى ئةركة بةرِيَوةبةرييةكانى اداريةكانى دةستةو بؤ دةستةبةركردنى دابينكردني خانووى شياوو طونجاو بؤ خؤى دةستةكةو بؤ لقةكانى تا بتوانن كارةكانى خؤيان بةجىَ بطةيةنن.

 

ثةردةى بةشي دووهةم

 دووةم رِةوتى قانوونةكة ياساكة

ماية ماددة– 4 - حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية تايبةتة بةو هةموو ئةو داوايانة ئةطرنةوة دةطريَتةوة كة لةسةر لةبارةى ئةو مولَكانةوة ئةكريَن دةكريَن كةوا كة لة ماوةى 17ى تةمووزى 1968ةوة تا 9ى نيسانى 2003 ئةكةونة دةكةونة بةرى و ،كة ئةمانةى خوارةوة ئةطرنةوة دةطريَتةوة :

يةكةم – ئةو مولَكانةى لةبةر هؤى سياسى يا رِةطةزى يا لةسةر بنةماى ئايين يا مةزةب مةزهةب يا لةبةر هةر حالَةتيَكى تر لةئةنجامى سياسةتةكانى رِذيَمى ثيَشووةوة لة كؤضثيَكردنى رِةطةزى و تايةفةيى و نةتةوةييدا زةوت كرابن يا دةستيان بةسةردا طيَرابىَ طيرابيَت.

دووهةم دووةم: ئةو مولَكانةى بة خؤرِايى بىَ بةرامبةر داطير كرابن يا بة زيانيَكى زؤر كرابن بة مولَكى دةولَةت يا بةثيَضةوانةى ئةو كردارانةى ريَوشويَنانةوةية ئةبىَ كة لة كاتى بة مولَكى دةولَةت كردنى مولَكيَكدا بكريَن دةكريَت. ئةو مولَكانةى بةطويَرةى قانوونى ياساي ضاكسازيى سيستيَمى كشتوكالَ و بؤ بذاردنى قةرةبوكردني مولَك بة مولَك و بؤ كردن بةمولَكى دةولَةت بة مةبةستى سوودى طشتى داطير كرابن و ئةوةى لةرِاستيدا بؤ سوودى طشتى بةكار هيَنرابىَ ، لةم حوكمة بةدةرن.

سيَهةم سيَ يةم- ئةو مولَكانةى دةولَةت كة بةخؤرِايى يا بة بريتييةكى هةر بةناو بريتى بةرامبةريَكي رةمزي بؤ زةلامةكانى رِذيَمى ثيَشوو تةرخان كرابن و ثيَيان درابن. ماية ماددة– 5 - يةكةم - دةستة تايبةتمةندة بة سةيركردنى ئةو دةعوايانةى داوايانةى بةر كة حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية ئةكةون دةيانطريَتةوة .

دووهةم دووةم - تا ماوةى دةعوا داوا ثيَشكةشكردن ئةبرِيَتةوة كؤتايى ثىَ ديَت، ثيَويستة لةسةر هةموو دادطاكانى عيَراق هةر دةعوايةك داوايةك بةر كة حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية بكةوىَ دةيانطريَتةوة رِةوانةى لاى ئةو ليذنة داوةرييانةى دادوةريانةى ئةم دةستةى دةستةية بكةن.

سيَهةم سيَ يةم - ليذنة داوةرييةكانى دادوةريةكانى دةستة بؤيان هةية لة هةرضييةكدا كة ثيَوةندى بة دةست طرتنيان بةسةر ئةو دةعوايانةوة داوايانةى هةبىَ كة بةر حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية ئةكةون دةكةون، لة هةموو دادطاكانى عيَراق ثيَش بكةون .

 

ثةردةى بةشي سيَهةم سيَ يةم

 كردارة ديمةنييةكان

ماية ماددة- 6 - ثيَويستة لةسةر ليذنة داوةرييةكان دادوةريةكان كة تةماشاى دةعوايةك داوايةك ئةكةن دةكةن و خرابيَتة بةردةستيان ، ئةم كردارانة جىَ بةجىَ بكةن. يةكةم - هةلَوةشاندنةوةى برِيارى زةوتكردن و داطيركردن و تةرخانكردن كة بةثيَضةوانةى رِيَطا قانوونيية ياسايية ثيَرِةوى ثةيرِةو كراوةكانةوة كراون لةو مولَكةدا كة هيَشتا قةبالَةى خاوةنيَتييةكةى بة ناوى خاوةنة ئةسلَييةكةيةوة لة تؤمارةكانى تاثؤدا تؤماركردني خانووبةرةدا ماوة.

دووهةم دووةم – طيَرِانةوةى خاوةنيَتيى ئةو مولَكانةى كة زةوت كراون يا داطيركراون و هيَشتا بة ناوى دةولَةتةوة نووسراون تؤمارن، بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةيان.

سيَهةم - طيَرِانةوةى ئةو مزطةوت و ثةرستطاو قوتابخانةى ئايينى و حوسيَنييةو تةكيةو خانووبةرةى كؤمةلَة كؤمةلاَنى خيَرخوايييةى خيَرخوازيانةى كة زةوت كراون يا بة نرخيَكى ئيَجطار هةرزان كراون بة مولَكى دةولَةت، بؤ خاوةنة ئةسلَييةكانيان.

سيَهةم - طيَرِانةوةى ئةو مزطةوت و ثةرستطاو قوتابخانةى ئايينى و حوسيَنييةو تةكيةو خانووبةرةى كؤمةلَة كؤمةلاَنى خيَرخوايييةى خيَرخوازيانةى كة زةوت كراون يا بة نرخيَكى ئيَجطار هةرزان كراون بة مولَكى دةولَةت، بؤ خاوةنة ئةسلَييةكانيان.

ضوارةم - ئةطةر ئيسثات بوو سةلميَنرا كةوا هةندىَ لة بةرثرسة طةورةكانى رِذيَمى ثيَشوو يا زةلامةكانى و ئةوانةى ئةو كةسانةى كةلَكيان لة دةستةلاَتى ئةوان وةرطرتووة ، مولَكيَكيان بة شيَوةيةكى ناشةرعى كردووة بة مولَكى خؤيان ، ئةو مولَكة ئةطيَرِريَتةوة ئةطيَردريَتةوة بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةى بةثيَى حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية .

ثيَنجةم - ئةطةر مولَكة زةوتكراو زةوتكراوةكة يا داطيركراوةكة فرؤشرابوو بة كةسيَكى تر (ى سروشتى يا مانايى) و هيض زيادةيةكى نةخرابوةسةر و هيض باشكردنيَكى تيَدا نةكرابوو ، ئةوا خاوةنة ئةسلَييةكةى يةكيَك لة دوو بذارى بؤ هةية كة ئةمانةن:

ا- طيَرِانةوةى خاوةنيَتيى خاوةنداريَتى مولَكةكة بة ناوى خؤيةوةو لةم حالَةدا خاوةنةكةى ئيَستاى مولَكةكةى بؤ ئةبذيَرريَتةوة قةرةبودةكريَتةوة بة ئةوةندةى باييى نرخي مولَكةكة لة رِؤذى كاتي دةعوا داوا بةرثاكردنى خاوةنة ئةسلَييةكةيدا و ، ئةو لايةنةيش كة مولَكةكةى ثاش زةوت كردن يا داطيركردن فرؤشتووة ناضار ثابةند ئةكرىَ دةكريَت ئةو بؤ بذاردنةوةية قةرةبووة بدات بة خاوةنى ئيَستاى مولَكةكة.

 ب- بذاردنةوةى قةرةبووكردنةوةى نرخى مولَكةكة بؤى و ئةو لايةنةى كة يةكةمجار ثاش زةوت كردن يا داطيركردنةكة مولَكةكةى فرؤشتووة ناضار ئةكرىَ ثابةند دةكريَت باييى بةداني قةرةبووى مولَكةكةى لة بةنرخي رِؤذى دةعوا داوا بةرثا كردندا بةرثاكردنةكة بؤ ببذيَريَتةوة.

شةشةم - ئةطةر ثاش زةوتكردن يا داطير كردنى مولَكةكة هةندىَ شتى لىَ زياد كرابوو يا باشتر كرابوو لةوساى لةثيَشتر، لةم حالَةدا خاوةنة ئةسلَييةكةى يةكيَك لة دوو بذارى بؤ هةية كة ئةمانةن:

ا- مولَكةكة بكريَتةوة بة ناوى خؤيةوةو ئةويش باييى كاتى دةعوا لةسةر كردنةكةى،ثاش ئةوةى ئةو لىَ زيادكردنة يا باشتر كردنةى كةتيَيداكراوة نرخةكةى بةنرخي رؤذى تؤماركردنةكة ليَدةربكريَت بة بةثيَوة بووة بدا بة خاوةنةكةى ئيَستاى و، لةم حالَةدا ثيَويستة لةسةر ئةو كةسةى مولَكةكةى يةكةمجار ثاش زةوتكردن يا داطيركردنةكةى فرؤشتووة نرخى فرؤشراوةكة لة كاتى دةعوا داوا بةرثا كردنةكةى ئةودا بداتةوة بة خاوةنةكةى ئيَستاى ثاش لىَ دةر كردنى نرخى لىَ زياد كردن و باشتر كردنةكةى.

 ب – رِةزامةندى بة وةرطرتنى بريتييةك لة قةرةبووى مولَكةكة ئةوةندةى باييى بة نرخي ئةو رِؤذةى بىَ كة دةعواكةى داواكةى بةرثا كردووة و باييى نرخي لىَ زيادكردن و باشتركردنى مولَكةكةى لىَ دةركرىَ كة بةثيَوةية درووستكراوة. ليَرةدا ثيَويستة لةسةر ئةو لايةنة كة يةكةمجار مولَكةكةى ثاش زةوت كردن يا داطير كردن فروشتووة ناضار ثابةند بكرىَ كة ثارةكةى ببذيَريَتةوة بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةى.

حةوتةم – ئةطةر مولَكةكة ، ثاش زةوتكردنى يا داطير كردنى فروشرابوو و مولَكيَكى ترى خرابوة سةر و كرابوون بة يةك ، خاوةنة ئةسلَييةكة ئةم بذارانةى بؤ هةية:

 ا- يا مولَكة ئةسلَييةكةو ئةو مولَكةى كة خراوةتة سةرى هةمووى بة ناوى خؤيةوة يةوة تاثؤ بكا تؤماربكريَت ئةطةر نةئةتوانرا ليَك جوىَ جيا بكريَنةوة ، بةمةرجىَ خاوةنة ئةسلَييةكة باييى نرخي ئةوبةشةى كة خراوةسةرةكة خراوةتة سةري بؤ خاوةنةكةى ئيَستاى ببذيَريَتةوةو باييى نرخي رِؤذى دةعوا داوا بةرثا كردنةكةى ئةوةى بداتىَ و ، ثيَويست ئةبىَ لةسةر ئةو لايةنةيش يةكةمجار ثاش زةوتكردن يا داطير كردنةكة مولَكةكةى فرؤشتووة، بة باييى ئةو رِؤذةى خاوةنة ئةسلَييةكة دةعوا كةى بةرثا كردووة، باييى مولَكة زةوتكراو يا داطير كراوةكة بؤ خاوةنةكةى ئيَستاى ببذيَريَتةوة.

ب- خاوةنيَتيى تةنها مولَكة زةوتكراو يا داطير كراوةكة بكاتةوة بة ناوى خؤيةوة نةك هيى ئةوةى كة خراوةتة سةرى ئةطةر ئةوة ئةكراو، قةبالَةى خاوةنيَتيى مولَكة خراوةسةرةكة بة ناوى خاوةنةكةى ئيَستاى خؤيةوة بميَنىَ و ، ئةو لايةنةى مولَكةكةى يةكةمجار ثاش زةوت كردن يا داطيركردنى فروشتووة ناضار ئةكرىَ باييى مولَكة ئةسلَييةكة لة كاتى دةعوا بةرثا كردنةكةدا ضةند بووة بيداتةوة بةوةى ليَى كرِيوة.

ج- داواى بؤ بذاردنةوةى قةرةبووى مولَكة خانووبةرة زةوتكراو يا داطيركراوةكةى بكاتةوة ئةطةر باييى نرخي مولَكة خانووبةرة خراوةسةر مولَكةكةى خانووبةرةكة لة باييى نرخي مولَكة خانووبةرة زةوتكراو يا داطيركراوةكةى خؤى زؤرتر بوو و لة يةكيش جوىَ جيا نة ئةكرانةوة نةكريَتةوة بىَ ئةوةى زيانى ثىَ بطا يا خةرجيَكى زؤرى تىَ بضىَ بضيَت .

هةشتةم - ئةطةر مولَكة خانووبةرة زةوتكراوةكة يا داطير كراوةكة قةرزى بة كؤلَةوة بوو يا خرابووة رِةهنةوةو لة تؤمارةكانى تاثؤيشدا تؤماركردني خانووبةرةشدا ئةوة نووسرابوو ، مولَكةكة خانووبةرةكة ئةدريَتةوة بة خاوةنة ئةسلَييةكةى بىَ ئةوةى قةرزةكةى بة كؤلَةوة بىَ يا رِةهنةكةى لةسةر بىَ،ثاش دانةوةى باييى نرخي رِةهنةكة لةلايةن ئةو لايةنةوة كة مولَكةكةى داطير كردووة يا خود فرؤشتوويةتى. ئةم لايةنةيش بؤى هةية بطةرِيَتةوة سةر ئةو كةسةى مولَكةكةى خستووةتة رِةهنةوة بؤ داواى باييى نرخي رِةهنة دراوةكة بةمةرجىَ كة رِةهنةكة يا قةرزةكة بةلَطةى ثيَش 9/4/2003ى هةبىَ.

نؤهةم نؤيةم- ئةطةر مولَكة خانووبةرة زةوتكراو يا داطير كراوةكة بة مةزاتى زيادكردني ئاشكرا فرؤشرابوو ئةوجا وة خاوةنة ئةسلَييةكةى يا ميراتطرةكانى يا يةكيَكيان كرِيبوويانةوة ، خاوةنةكةى يا ميراتطرةكانى بؤيان هةية داوا لةو لايةنة بكةن كة مولَكةكةى فرؤشتووة ئةوةندةيان ثارة بداتةوة كة لة كاتى دةعوا داوا بةرثا كردنةكةياندا ثيَى ئةكرِرا ئةكردرا ، بةمةرجىَ كة مولَكةكة بة ناوى هةموو ميراتطرةكانةوة تاثؤ تؤمار بكرىَ ئةطةر يةكيَكيان كرِيبيَتيةوة.

دةهةم دةيةم – ئةطةر مولَكة زةوتكراو يا داطير كراوةكة بؤ سوودى طشتى يا ئامانجى مةبةستى خيَر خوايى خوازي بةكارهيَنرابوو ، حوكوومةت حكومةت يان ئةو لايةنة كة يةكةمجار مولَكةكةى فرؤشتووة ناضار ثابةند ئةكرىَ بةقةرةبووكردنةوةى بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةيى ى ببذيَريَتةوة بة باييى نرخي مولَكةكة لة كاتى دةعوا داوا بةرثا كردنةكةى خاوةنةكةيدا بةمةرجىَ كة مولَكةكة خانووبةرةكة هةر بؤ ئةو ئامانجانة مةبةستانة بةكار بهيَنرىَ كة وتمانن.

يازدةهةم يازدةيةم - ئةطةر مولَكة زةوتكراو يا داطير كراوةكة بة خؤرِايى يا بة بريتييةكى هةر بةناو بريتى بةرامبةريَكى رةمزى كرابوو بة مولَكى لايةنيَك، بة ناوى خاوةنة ئةسلَييةكةيةوة تاثؤ ئةكريَتةوةو تؤماردةكريَتةوة و حوكمةكانى بةندى (شةشةم) ى ئةم مايةى ماددةيةى تيَدا جىَ بةجىَ ئةكرىَ دةكريَت ئةطةر زيادة خستنةسةريَك يا باشتركردنيَك لةئارادا نةبىَ لةمولَكةكةدا نةكرابيَت .

دوازدةهةم دوازدةيةم - ئةطةر مولَكةكة بةر لة زةوتكردن يا داطير كردنى بينا كرابوو و ثاش ئةوة فرؤشرابوو و رِووخيَنرابوو و خانووبةرةيةكى تازةى لة جىَ دروست كرابوو ، خاوةنة ئةسلَييةكةى دوو بذارى بؤ هةية كة ئةمانةن:

ا- يا خاوةنيَتيى خاوةنداريَتى مولَكةكة بطويَزريَتةوة بؤ سةر ئةم ثاش دانةوةى باييى نرخي ئةو خانوو بةرةية كة بينا كراوة تيايدا لةطةلَ لىَ دةر كردنى باييى نرخي ئةو بينا كة رِووخيَنراوةو ئةو لايةنةيش كة مولَكةكةى فرؤشتووة باييى نرخي مولَكةكة ثيَش رِووخاندنى، لة كاتى دةعوا داوا بةرثا كردنةكةدا ثىَ ئةبذيَرريَتةوة بؤ خاوةنةكةى ئيَستاى.

ب- بؤبذاردنى باييى مولَكةكة قةرةبووكردنةوةى بةنرخي خانووبةرةكة بةو حالَةيةوة كة بوويةتى لة كاتى زةوتكردنيدا بة ئةوةندةى بايييةكةى نرخةكةى لةكاتى دةعوا داوا بةرثا كردندا. ئةو لايةنةيش كة مولَكةكةى فرؤشتووة ناضار ئةكرىَ ثابةند دةكريَت بايييةكةى نرخةكةى بؤ خاوةنةكةى ببذيَريَتةوة.

سيازدةهةم سيازدةيةم– ا – ئةطةر مولَكة زةوتكراو يا داطيركراوةكة عةرزةيةكى زةويةكى ضؤلَ بوو و ثاشان بيناى تيَدا كرابوو و باييى نرخي بينا دروستكراوةكة لة باييى نرخي عةرزةكة زةويةكة زؤرتر بوو، مؤلكةكة بة ناوى خاوةنى ئيَستايةوة ئةميَنىَ دةميَنيَتةوةو ئةو لايةنةى يةكةمجار فرؤشتوويةتى ناضار ئةكرىَ باييى نرخي عةرزةكة زةويةكة بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةى ببذيَريَتةوة بةطويَرةى باييى نرخي ئةو كاتةى كة دةعواكةى داواكةى بةرثا كردووة.

ب- بةلاَم ئةطةر باييى نرخي عةرزةكة زةويةكة لة باييى نرخي ئةو بينايانة زياتر بوو كة تيايدا دروست كراون، عةرزةكة زةويةكة بة زةوى و بيناوة ئةطيَرِريَتةوة ئةطيَردريَتةوة بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةى و ناضار ئةكرىَ باييى نرخي بينا بةثيَوةكانى دروستكراوةكة كاتى بةرثاكردنى دةعواكة داواكة ببذيَريَتةوة بؤ خاوةنةكةى ئيَستاى و ، ئةو لايةنةيش كة عةرزةكةى زةويةكةى يةكةمجار فرؤشتووة ناضار ئةكرىَ كة بيبذيَريَتةوة بؤ خاوةنى ئيَستاى بةثيَى بايييةكةى نرخةكةى لة كاتى بةرثا كردنى دةعواكةدا داواكة.

ضواردةهةم ضواردةيةم – 1 - ئةطةر مولَكةكة بةثيَضةوانةى مامةلَةى قانوونى ياسايى بة مولَك كرابوو بة مولَكى ئةو لايةنةى كراوة بة مولَكى، يا زيانيَكى زةقى زؤري تيَدا بوو بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةى، يا بؤ سوودى طشتى بةكارنةهيَنرابوو، ئةو كاتة خاوةنة ئةسلَييةكةى دوو بذارى بؤ ئةبىَ كة ئةمانةن:

ا- خاوةنيَتيى خاوةنداريَتى مولَكةكة بكريَتةوة بة ناوى خؤيةوةو لةم حالَةدا كاتةدا ناضار ئةكرىَ ثارةى بريتيى بةرامبةر بةمولَك كردنةكة كة وةرى طرتووة بنرخيَنرىَ بة زيَرِو ئةوةندةى باييى نرخي زيَرِةكة لة كاتى دةعوا داوا بةرثا كردنةكةدا بة دينارى عيَراقى لة بةردةمى دةستةدا بداتةوة.

ب- جياوازيى نيَوان ثارةى بريتيى بةرامبةر بةمولَك كردنى مولَكةكةى كة لة دةعواى داوا بة مؤلَك مولَك كردنةكةدا لةو لايةنةى وةرطرتووة كة مولَكةكةيى كردبوو بة هيى خؤى بؤ بة مولَك كرابوو، لةطةلَ باييى نرخي رِاستةقينةى مولَكةكة لة كاتى بة مولَكى خؤ كردنيدا لةلايةن ئةو لايةنةوة كة كردووية بة مولَكى خؤى، بنرخيَنرىَ بة زيَرِ و ئةوةندةى باييى نرخي زيَرِةكةى بة دينارى عيَراقى لة كاتى بةرثا كردنى دةعواكةدا داواكة لة بةردةم دةستةدا بؤ ببذيَرريَتةوة.

2- ئةطةر مولَكةكة بةثيَضةوانةى رِيَنماييية قانوونييةكانةوة ياساييةكانةوة كرابوو بة مولَكى ئةو لايةنةى كردبووى بة مولَكى خؤى، يا زيانيَكى زةقى زؤري تيَدا بوو و بؤ سوودى طشتى بةكار هيَنرابوو، لةوكاتةدا خاوةنى ئةسلَيى مولَكةكة بةثيَى حوكمةكانى برِبرِة برِطة (ب) ى (1) ى بةندى ضواردةهةمى ئةم مايةية مادةية بؤى ئةبذيَرريَتةوة قةرةبوو دةكريَتةوة .

 

ثةردةى بةشي ضوارةم

ئةركةكانى دةستةو لقةكانى

ماية ماددة – 7 – يةكةم - دةستة ئيستيمارةيةكى تايبةتى بة داوا لة كيَشةكانى مولَكداريدا خانووبةرةدا ئامادة ئةكا دةكات .

دووهةم دووةم- خاوةن ثيَوةندى ثةيوةندي (ض كةسيَكى سروشتى بى يا كةسيَكى مانايى) يا نومايندةى نويَنةري قانوونيى ياسايى ئةو داواى خؤى ثيَشكةشى لقيَك لة لقةكانى دةستة ئةكا دةكات بةمةرجىَ لةويَيشةوة رِةوانةى لقى تايبةتمةندى دةستة بكرىَ بةثيَى شويَنى مولَكةكة.

سيَهةم سيَ يةم – ئةبىَ داواكة هةموو ئةو مةرجانةى تيَدا هاتبنةدى بيَت كة لة ئيستيمارةكةدا داوا كراون.

ضوارةم - لقى دةستة داواى رِاثؤرتيَكى تيَروتةسةل ئةكا دةكات لة دائيرةى فةرمانطةى تايبةتمةندى تؤمار كردنى مولَك لةبارةى ئةو تةسةرِوفانةوة كة لةو مولَكةدا كراون كة دةعواكةى داواكةى لةسةر بةرثا كراوة.

ثيَنجةم - لقى دةستة ورد ئةبيَتةوة لة ئيستيمارةى دةعواكة داواكة و لة رِاثؤرتةكةى دائيرةى فةرمانطةى تؤمار كردنى مولَك خانووبةرة بؤ دلَنيابوون لةوة كة داواكة هةموو مةرجة داواكراوةكانى تيَداية، ثاشان لة ليستةى داواكاندا ئةنووسرىَ و فايلى تايبةتيى بؤ ئةكريَتةوة ذمارةيةكى تايبةتيى لةسةر دائةنرىَ و رِةسيديَكيش ثسولَةى وةرطرتن ئةدرىَ بةو كةسةى داواكةى ثيَشكةش كردووة.

شةشةم - ئيستيمارةى دةعواكة داواكة و ئةو زانستةنييانةى تيايدا هاتوون ئةخريَنة دةخريَنة ناو كؤمثيووتةرو ثاش ئةوة ويَنةى كؤمثيووتةريى ئةو رِوونكردنةوانة ئةنيَررىَ ئةنيَردريَت بؤ بةشى كؤمثيووتةرى سةنتةرى لة بارةطاى دةستة. حةوتةم - لقى دةستة بابةتى دةعواكة داواكة رِائةطةيةنىَ بة دةعوا داوا لةسةر كراوةكة بؤ ئةوةى لة ماوةى 15 رِؤذدا لة رِؤذى وةرطرتنى ثىَ رِاطةياندنةكة يا لة رِؤذى بة ثىَ رِاطةيةنراو دانانيةوة وةلاَم بداتةوة بةطويَرةى ئةو ئيستيمارةى وةلاَمدانةوةية كة لةلايةن دةستةوة ئامادة كراوة.

شةشةم - ئيستيمارةى دةعواكة داواكة و ئةو زانستةنييانةى تيايدا هاتوون ئةخريَنة دةخريَنة ناو كؤمثيووتةرو ثاش ئةوة ويَنةى كؤمثيووتةريى ئةو رِوونكردنةوانة ئةنيَررىَ ئةنيَردريَت بؤ بةشى كؤمثيووتةرى سةنتةرى لة بارةطاى دةستة. حةوتةم - لقى دةستة بابةتى دةعواكة داواكة رِائةطةيةنىَ بة دةعوا داوا لةسةر كراوةكة بؤ ئةوةى لة ماوةى 15 رِؤذدا لة رِؤذى وةرطرتنى ثىَ رِاطةياندنةكة يا لة رِؤذى بة ثىَ رِاطةيةنراو دانانيةوة وةلاَم بداتةوة بةطويَرةى ئةو ئيستيمارةى وةلاَمدانةوةية كة لةلايةن دةستةوة ئامادة كراوة.

هةشتةم – لقى تايبةتمةندى دةستة ثىَ رِاطةياندن نامةكةى دةعوا داوا لةسةركراوةكةو ئيستيمارةى وةلاَمدانةوةكةى رِةوانة ئةكا بؤ كؤمثيووتةر.

نؤهةم نؤيةم - فايلى دةعواكة داواكة حةوالَةى لاى ليذنةى داوةريى تايبةتمةند ئةكرىَ دةكريَت بؤ تةماشا كردنى بينيني بةطويَرةى قانوون ياسا.

دةهةم دةيةم – ثىَ رِاطةياندن بةطويَرةى كردارةكانى رِىَ و شويَنى ثىَ رِاطةياندن ئةبىَ دةبيَت كة لة قانوونى ياساى رِةواى دةعوا بازيى دادبيني شارستانيدا ثيَرِةويى لىَ ئةكرىَ كارثيَكراوة .

يازدةهةم يازدةيةم - كة برِيارى ليذنةى داوةرى دادوةري دةرضوو فايلى دةعواكة داواكة ئةنيَررىَ بؤ كؤمثيووتةر بؤ ئةوةى رِوونكردنةوة ثيَويستةكانى تىَ بخرىَ بخريَتة ناو ماية ماددة – 8 – ا - دةستة هانى رِيككةوتن يا برِينةوةى يةكلاكردنةوةى كيَشةى مولَكى نيَوان لايةنةكانى دةعواكة داواكة ئةدات بةطويَرةى ئيستيمارةيةك كة بؤ ئةم مةبةستة ئامادة كراوةو بةجؤريَكى وا كة لةطةلَ قانوون ياساو و ئاراميى ناو خةلَك و رذيَمى طشتى و دابونةريتى طشتى ناكؤك نةبيَت.

ب- ئةطةر لايةنةكانى دةعوا داواكة طةيشتنة ضارةسةريَكى وا هةموو لايةك ثيَى ى رِازى بن، ليذنةى داوةرى دادوةري مؤرى باوةرِ بة رِيَككةوتننامةكةياندا ئةنىَ و رِيَكةوتنةكة ثةسةند دةكات ، ئةيشكرىَ ئةشكريَت ئةم برِيارى ليذنةى داوةريية دادوةرية تةميز بكريَتةوة.

 

ثةردةى بةشي ثيَنجةم ليذنةى داوةرى دادوةري

ماية ماددة– 9- ليذنةى داوةرى دادوةري ثيَكدىَ ثيَكديَت لة :

يةكةم - داوةريَك دادوةريَك كة ئةنجومةنى بالاَى داوةرى دادوةري دايئةنىَ دايدةنيَت و ئةبىَ دةبيَت بة سةرةكى سةرؤكي ليذنةكة.

دووهةم دووةم – بةرِيَوةبةرى دائيرةى مولَك تؤمار كردن فةرمانطةى تؤماركردني خانووبةرة يا كةسيَك كة لةجيَى ئةو دانيشىَ نوويَنةرايةتي ئةو دةكات .

سيَهةم سيَ يةم - كاربة دةستيَكى فةرمانبةريَكى قانوونى ياسايى كة سةرةكى سةرؤكي دةستة لةناو ئةوانةيدا ئةوانةى كانديد ئةكا كة لة دةستةدا كار ئةكةن دياري دةكات و لة بوارى قانوون ياسا يا بوارى دادياريدا دادوةريدا ماوةيةك كارى كردبىَ كة لة دة سالَ كةمتر نةبىَ.

ماية ماددة– 10 – ليذنة ثاش ئةوةى كة دانيشتنى دةعوابازى دادبيني ئةكا ئةبةستىَ با تاقة ئةطةر بؤ جاريَكيش بىَ بيَت، تةماشاى ئةو دةعوايانة داوايانة ئةكا كة خراونةتة بةردةستى و، بؤيشى هةية بطويَزيَتةوة بؤ شويَنى مولَكةكة كة ئةكةويَتة دةكةويَتة سنوورى ناوضةى كاريةوة، بؤ طويَطرتن لةو قسانةى ووتانةى كة ثيَويستن طويَيان بؤ شل بكا بؤ برِينةوةى دةعواكة بؤ يةكلاكردنةوةى داواكة.

ماية ماددة – 11 – ليذنةى داوةرى دادوةرى ، با ئةطةر لايةنةكانى كيَشةكةش نةيةنة بةردةمى ئامادةنةبن ، مادةم دواي دلَنيا بىَ بوون لة رِاستيى ثىَ رِاطةياندةكان، تةماشاى دةعواكة داواكة ئةكاو دةكات و بؤى هةية لةبةر رِووناكيى ئةو قةبالَةو بةلَطانةدا كة ثيَشكةش كراون برِيارى طونجاو دةركا دةردةكات بؤ برِينةوةى يةكلاكردنةوةى دةعواكة داواكةو، دروست نيية داواكة بيخاتة بخاتة لاوةو ليَى طةرِى تا ثيَوةنديداران ثةيوةنديداران سةرى لىَ ئةدةن و داواكة بةتالَ بكاتةوة، ئةطةر هةر كام لة دوو لايةنى كيَشةكة بيَتة بةردةمى ئامادة بيَت بؤى نيية دةعواكة بةتالَ بكاتةوة.

ماية ماددة– 12 – يةكةم – ئةطةر خاوةن دةعوا داواكار هات و ئامادة بوو دةعوا داوا لةسةركراو ئامادة نةبوو لةطةلَ ئةوةيشدا سةرةرِاي ثىَ رِاطةياندني كة ثيَى رِاطةيةندرابوو نةهات ئةوكاتة ليذنة برِيارى خؤى دةربارةى دةعوا داوا لةسةركراو دةرئةكا دةردةكات لة ثاشملةى ئةوداو، ئةويش بؤى هةية لة ماوةى دة رِؤذدا لة رِؤذى ثاش ثىَ رِاطةياندنى يا بة ثىَ رِاطةيةنراو دانانى بة برِيارةكة رِةخنةى لىَ بطرىَ بطريَت.

دووهةم دووةم– ئةطةر دةعوا داوا لةسةر كراو لة ماوةى برِياردراو لة (يةكةم)ى سةرةوةدا رِةخنةى لة حوكمةكة ئةطرت نةطرت كة لة ثاشملةى خؤيدا دراوة بةسةريدا و خؤى ئامادة نةبووة ، يا رِةخنةكةى هؤيةكانى رِةخنةطرتنةكةى تيَدا نةبوو، ليذنةى داوةرى برِيارى دانةدواوةى رِةتكردنةوةى رِةخنةكةى ئةدا بة شيَوة. بةثيَضةوانةى ئةمةيشةوة ئةمةشةوة ليذنة سةيرى رِةخنةكةى نةكا دةكات و بةثيَى قانوون ياسا ، جا يان بة ثشتطرتنى برِيارةكةى يا بة هةلَوةشاندنةوةى يا بة رِاستكردنةوةى، بةثيَى ثيَويستى شويَنةكة بارةكة.

ماية ماددة – 13 - ليذنةى داوةرى دادوةرى كؤبوونةوةى خؤى ئةكا ئةنجام ئةدات بؤ سةير كردنى دةعواكةو داواكةو سةرةكى سةرؤكى ليذنة برِيارى خؤى دةرئةكا ية برِينةوةى بة يةكلاكردنةوةى دةعواكة داواكةو بةثيَى قانوون ياسا و ، دوو ئةندامةكةى ليذنة يا يةكيَكيان بؤى هةية ثيَضةوانةيييةتيى رِاى ثيَضةوانةى خؤى لة قاقةزيَكى ثةرِةيةكى سةر بةخؤدا بنووسىَ ئةطةر هاتوو بؤ ضوونيَكى ثيَضةوانةى هةبوو.

ماية ماددة– 14 - برِيارةكانى ليذنةى داوةرى دادوةري يةكجارين و بة ناضارى ئةبىَ دةبيَت جيَبةجيَبكريَت جىَ بةجىَ بكريَن مادةم ئةطةر لة ماوةى 30 رِوذدا لة رِؤذى دووهةمى دووةمى رِاطةياندن بة برِيارةكة يا بة رِاطةيةنراو دانانيةوة، لة بةردةم دةستةى تةميز كردنةوةدا رِةخنةيان لىَ نةطيرىَ.

ماية ماددة– 15 - ثيَويستة لةسةر ليذنةى داوةرى دادوةري ئيشارةتى نيشانةى تةسةرِوف مامةلَة نةكردن لة سةر مولَكةكةدا دانىَ دابنيَت كة دةعواى داواى لةسةرة، ئةمةيش ئةمةش بةوة ئةبىَ دةبيَت كة هةر لة كاتي بةرثا كردنى دةعواكةوة داواكةوة ئةو دائيرةى مولَك تؤمار كردنة فةرمانطةى تؤماركردني خانووبةرةى تايبةتمةند ئاطادار بكاتةوة كة مولَكةكة ئةكةويَتة سنوورى دةسةلاَتى ئةوةوة، كة ئةو مولَكة دةعواى لةسةر هةية.

ماية ماددة – 16 – ئةطةر يةك ميراتطر دةعواى داوا بؤ داواى طيَرِانةوةى خاوةنيَتيى مولَكيَك بة ناوى خؤيةوة بةرثا كرد ئةوا بة جيَطرى ميراتطرةكانى تريش دائةنرىَ دادةنريَت.

ثةردةى بةشي شةشةم دةستةى تةميزكردنةوة

ماية ماددة – 17 - دةستةى تةميز كردنةوة لة حةوت داوةر دادوةر ثيَكدىَ ثيَكديَت لةوانةى كارى داوةرييان دادوةريان لة دادطاى تةميزدا كردووة. ئةمانة ئةنجومةنى بالاَى داوةرى دادوةري لةناو ئةو داوةرانةدا دادوةرانةدا كانديديان ئةكا دةكات كة بةردةوامن لة خزمةتطوزاريدا يا خانةنشينن، يةكيَكيان نازناوى سةرةكى سةرؤكى دةستةى تةميز و يةكيَكى تريشيان نازناوى جيَطرى ئةوى سةرؤكى لىَ ئةنرىَ دةنريَت بةمةرجىَ دوانيان لةلايةن سةرةكى حكومةتى هةريَمى كوردستانةوة كانديد بكريَن. ئةم دةستةية لة داوةرى دادوةرى كردنيدا سةر بةخؤية لة دادطاى تةميز. هةروا هةروةها ئةنجومةنى بالاَى داوةرى دادوةرى دوو ئةندامى تةنطانةيش يةدةك كانديد ئةكا دةكات بؤ ئةوةى جيَطةى ئةوانة بطرنةوة لةناو ئةندامانى دةستةى تةميزدا كة لة ئامادة بوون دوا ئةكةون دةكةون يا لةبةر هةر هؤيةك بىَ ديار ئامادة نابن. ئةطةر سةرةكى سةرؤكى دةستةى تةميزيش ديار ئامادة نةبوو جيَطرةكةى ئةضيَتة جيَطةى.

ماية ماددة– 18 - دةستةى تةميز كردنةوة برِيارةكانى بة زؤرينةى دةنطةكانى وةرئةطرىَ دةردةكات.

ماية ماددة– 19 - دةستةى تةميز كردنةوة تايبةتمةندة بؤ تةماشا كردنى بينينى ئةم داوايانة:

ا- ئةو رِةخنانةى ثيَوةنديان ثةيوةنديان بةو برِيار و حوكمانةوة هةية كة لة ليذنة داوةرييةكانةوة دادوةريةكانةوة دةرئةضن دةردةضن .

ب- طواستنةوةى دةعوايةك داوايةك لة ليذنةيةكةوة بؤ ليذنةيةكى تر.

ت- خؤلادانى سةرةكى سةرؤكى دةستةى داوةرى دادوةري .

ث- دانة دواوةو رِةتكردنةوةو ثةسةندنةكردنى داوةرةكان دادوةرةكان (لة لايةن لايةنةكانى كيَشةكةوة).

ج- رِادان لة كاتى رِاويَذ ثىَ كردندا.

مايةماددة – 20- سةرةكى سةرؤكى دةستةى تةميز كردنةوة بؤى هةية تةماشاى سةيرى داواى ئةندامى دةستةى تةميزكردنةوة بكا كة خؤى لة تةماشاكردنى بينينى دةعوايةك داوايةك لابدات. ئةطةر سةرةكى سةرؤكى دةستةى تةميزيش خؤى لادا، ئةنجومةنى بالاَى داوةرى دادوةرى تايبةتمةند دةبيَت بة تةماشا كردنى بينينى داواكةى.

ماية ماددة– 21 - برِيارة تةميزييةكانى دةستةى تةميز كردنةوة بة ثشتطيرى لة برِيارى ليذنةى داوةرى دادوةري يا حوكمى تةميز كراو يا رِاستكردنةوةى يا طؤرِينى دةرئةضن دةردةضن و، برِيارى بة رِاستكردنةوةى يا طؤرِينى برِيارى دةستةى داوةرى دادوةري ثيَويستة جىَ بةجىَ بكريَت. برِياريشى بة لايةن لىَ طرتنى ثةسةند كردنى يةكجاريية.

ماية ماددة– 22 - كة برِيارى دةستةى تةميزكردنةوة دةرضوو،لقى دةستة فايلى دةعواكة داواكة ئةنيَرىَ دةنيَريَت بؤ كؤمثيووتةر بؤ ئةوةى رِوونكردنةوة ثيَويستةكانى تىَ بخرىَ. ماية ماددة– 23 – رِةخنةطرتن لةو حوكمانةى لة ليذنة داوةرييةكانةوة دادوةريةكانةوة دةرضوون، يا لة رِيَطاى سةر لةنوىَ داوةرى دادوةرى كردنةوة، يا لة رِيَطاى نارِةزايى دةربرِينى كةسانى ترةوة وةرئةطيرىَ وةردةطيريَت بةثيَى ئةو حوكمانةى لة قانوونى ياساي دةعوا بازيدا دادبينيدا هاتوون.

 

ثةردةى بةشى حةوتةم جىَ بةجىَ كردنى برِيارةكان و حوكمةكان

ماية ماددة– 24 – يةكةم – ئةو برِيار و حوكمانةى كة ثلةى برِانةوةيان كؤتاييان وةرطرتووة لة دائيرةكانى فةرمانطةكاني جىَ بةجىَ كردن و مولَك تؤمار كردندا تؤماركردنى خانووبةرةدا بةطويَرةى تايبةتمةنديى هةر دائيرةيةك فةرمانطةيةك بةثيَى حوكمى قانوون ياسا جىَ بةجىَ ئةكريَن دةكريَن.

دووهةم دووةم – ئةو كةسةى لة مولَكةكةداية ، مولَةتى ماوةيةكى ئةدريَتىَ لة (90) رِؤذ تيَنةثةرِىَ لة ميَذووى رؤذى ثىَ رِاطةياندنيةوة بة جىَ بةجىَ كردنى برِيارةكة، بؤ ئةوة كة هيضى تيَدا نةهيَلَىَ و بة ضؤلَى و هؤلَى بيداتةوة دةستى خاوةنةكةى.

 

ثةردةى بةشي هةشتةم حوكمة دوايييةكان

ماية ماددة– 25 – دةعواكانى داواكاني مولَكدارى مولَكايةتي خانووبةرة بة طويَرةى حوكمةكانى ئةم قانوونة ياسايةو بة جىَ بةجىَ كردنى حوكمةكانى قانوونى ياساى رِاستكراوةى ذمارة 83ى سالَى 1969ى دةعوابازيى دادبيني شارستانى و قانوونى ياساي رِاستكراوةى ذمارة 107ى سالَى 1979ى ئيسثات كردن سةلماندن تةماشا ئةكريَن ئةبينريَت لة هةر كويَيةكدا دةقيَكى لةسةر نةهاتبىَ.

ماية ماددة – 26 - كارى طواستنةوةى مولَك (لة داطيركةريةوة بؤ خاوةنة ئةسلَييةكةى) كة حوكميَكى يةطجاريى تيَدا دةرضووبىَ، بةثيَى ئةم قانوونة ياساية عةفوة بووراوة لة باجى دةرامةت يا باجى طواستنةوةى مولَك يا هةر باج و خةرجيَكى تر. ماية ماددة– 27 - كار بة هيض دةقيَك ئاكرىَ ناكريَت كة لةطةلَ حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية يةك نةكةويَت.

ماية ماددة– 28 – يةكةم - دروستة بؤ دةعواكةر داواكار يا بؤ كةسيَك كة بةييَى قانوون نومايندةى ئةو بىَ نويَنةري ياسايى يةكةى ، دةعواكةى داواكةى يا بةشيَكى رِاكيَشيَتةوة لة هةر كاتيَكدا كة ئارةزووى لىَ بىَ تا دةرضوونى بريارىَ لة ليذنةى داوةرييةوة دادوةري دةرئةضىَ.

دووهةم دووةم - برِيارى ليذنةى داوةرى دادوةري بة رِةزامةندى لة كيَشانةوةى دةعوا داوا يةطجارييةو رِةخنةى لىَ ناطيريَت.

سيَهةم سيَيةم- كيَشانةوةى دةعوا داوا بةثيَى ئيستيمارةيةك ئةبىَ دةبيَت كة بؤ ئةم مةبةستة ئامادة كراوة.

ماية ماددة– 29 - هةركةسىَ دةعوا يةك داوايةك بة نيازيَكى خراث و بة شيَوةيةكى فيَلَبازانة بةرثا بكا، بة طويَرةى حوكمةكانى قانوونى ياساي رِةواى كارثيَكراوى سزاكان سزا ئةدريَت.

ماية ماددة– 30 - ئةو كةسانةى لة دةرةوةى وولاَت نيشتةجيَن، داواكانى خؤيان بةثيَى حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية ثيَشكةش بة لقةكانى دةستة ئةكةن كة بؤ ئةم مةبةستة ئةكريَنةوة، يا بةهؤى بارةطاكانى فروستادة نيَردراوة ديثلَؤماتةكانى عيَراقةوة.

ماية ماددة– 31 - دادطاكان سةيرى هيض دةعوايةك داوايةك ناكةن كة حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية بيانطرنةوةو ثيَويستة لةسةريان هةر دةعوايةكى داوايةكى لةم جؤرةيان طةيشتة دةست وايان هاتةلا حةوالَةى لاى ليذنة داوةرييةكانى دادوةريةكانى دةستةيان بكةن لة ماوةى كاريطةريى ئةم قانوونةدا ياسايةدا.

ماية ماددة– 32 – سةرةكى سةرؤكي دةستة بالاَترين ثلةى لة دةستةدا بة دةستةوةيةو سةر ثةرشتيى هةموو ضالاكييةكانى دةستةو لقةكانى ئةكا و بؤى هةية هةر ثايةيةكى وةزيفةيى تيَدا دامةزريَنىَ دابمةزريَنيَت يا هةلَيوة شيَنيَتةوة هةلَبوةشيَنيَتةوة كة كارى دةستة ثيَويستى بكا.

ماية ماددة– 33- سةرةكى سةرؤكي دةستة بؤى هةية رِيَنموونى رِيَنمايى دةركا دةربكات بؤ ئاسانكردنى جىَ بةجىَ كردنى حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية.

ماية ماددة– 34 – حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية بةسةر برِيارةكانى بؤ بذاردندا قةرةبووكردن ئةرِؤن كة لة ليذنة داوةرييةكانةوة دادوةريةكانةوة دةرضوون بةر لة كةوتنةكارى ئةم قانوونة ياسايةو ، بةم جؤرةى بنةوة خوارةوة:

ا- ئةو برِيارانةى كة لايةنى بةرثرسى بؤ بذاردنةوة قةرةبووكردنةوة يا ئةندازةى برِي بذاردنةوةيان قةرةبووةكةى دةستنيشان نةكردووة يا مافى ئةوةيان داوة بة يةكىَ لة دوو لايةنةكةى دةعوا داوا بضيَتة سةر سةرداني دادطا شارستانييةكان بؤ داواى بؤ بذاردنةوة قةرةبووكردنةوة .

ب- ئةو برِيارانةى كة ئةندازة بؤ دانانى خةملاَندنى برِى بذاردنةوةيان قةرةبووةكةيان بة كاتى زةوتكردن و بةمولَكى خؤ كردن بةمولَك كردن و داطير كردنةوة بةستووةتةوة خةملاَندووة نةك بة كاتى دةعوا داوا بةرثاكردنةوة.

ت- ئةو برِيارانةى كة بؤ دانةدواوةى دةعواى داواى بؤ بذاردنةوة بة رِةتكردنةوةى داواى داواكارى قةرةبووكردنةوة دةرضوون ثشت بة رِيَكخستننامةى هةلَوةشيَنراوةى ذمارة 12ى سالَى 2004.

ماية ماددة– 35 - حوكمةكانى قانوونى ياساي ذمارة 24ى سالَى 1960ى خزمةتى شارستانى و، قانوونى ياساي ذمارة 25ى سالَى 1960ى ثايةو ميلاك، قانوونى ياساي ذمارة 14ى سالَى 1991ى زةبت بوونى كاربةدةستانى فةرمانبةراني دةولَةت و برِطةى سؤشياليستى و، قانوونى ياساي ذمارة 33ى سالَى 1966ى خانةنشينيى شارستانى بةسةر ئةوانةدا ئةرِؤن كة لة دةستةدا كار ئةكةن كاردةكةن.

ماية ماددة– 36 - هةموو ئةو برِيارانةى ئةنجومةنى هةلَوةشيَنراوةى سةركردايةتيى شؤرِش و ئةو ئاسةوارانةى لةسةر ئةو برِيارانة بينا ئةنريَن و، لةطةلَ حوكمةكانى ئةم قانوونة ياساية ناكةونةيك يةكناكةون هةموو هةلَئةوة شيَنريَنةوة.

ماية ماددة– 37 - ضةندين ليذنة لة دةستةى ضارةسةر كردنى كيَشةكانى مولَكداريدا خانووبةرة ثيَكةوة ئةنريَن ثيَكدةهيَنريَت بؤ تةماشاى بينيني ئةو داوايانةى لة ماوةى 14ى تةمووزى 1958ةوة تا كؤتاييى 16ى تةمووزى 1967دا بةسةر ئةو مولَكانة هاتوون كة ئةم قانوونة ياساية ئةيانطريَتةوة. كارى ئةم ليذنانة بة ثاشبةنديَكى ئةم قانوونة ياساية رِيَك ئةخرىَ دةخريَت.

ماية ماددة– 38 - ثيَويستة لةسةر دةستةى تةميز كردنةوة بطةرِيَتةوة سةر زانايانى شةرع و بةطويَى بير و رِايان بكا ئةطةر يةكيَك لة لايةنةكانى دةعوا داوا داواى ئةوةى كرد.

ماية ماددة– 39 - (رِيكخستننامةى ذمارة 12)ى سالَى 2004 هةلَئةوةشيَنريَتةوة كة لة دةستةلاَتى كاتيى ليَكئالاَوةوة هاوثايمانانةوة دةرضووة.

ماية ماددة– 40 - فةرمانى ذمارة (22)ى سالَى 2004 هةلَئةوة شيَنريتةوة كة لة ئةنجومةنى وةزيرانةوة دةرضووة.

ماية ماددة– 41 - ئةم قانوونة ياساية لة ميَذووى رؤذى بلاَو كردنةوةيةوة لة رِؤذنامةى رِةسميدا جىَ بةجىَ ئةكرىَ دةكريَت .

 

هؤيةكانى ثيَويستيى دةر كردنى ئةم قانوونةياساية

ئامانجى سةرةكيى ثرؤذةى ئةم قانوونة ياساية دابين كردنى ثاريَزطاريى قانوونيية ياساية بؤ هةموو خةلَك هاوولاَتيان. جىَ بةجىَ كردنى ئةو حوكمانةيش كة لة رِيَكخستننامةى ذمارة (12)ى سالَى 2004دا هاتوون ئةوةى دةرخست كةوا ناتةواوييةك لة هةندىَ لة مايةكانى ماددةكانى ئةو رِيَكخستننامةيةدا هةية ثيَويستة تةواو بكريَت و، دريَذةثيَدانيَك هةية ثيَويستة كورت بكريَتةوةو، تةمومذىَ لة هةندىَ دةقيدا هةية ثيَويستة رِوون بكريَتةوة بةجؤرىَ كة لةطةلَ طيانى قانوونى ياساي عيَراقى بطونجىَ و لةطةلَ قانوون ياساي دانانى نوىَ و رِيَبازةكانى ثىَ بةثىَ برِوا. هةروا دةقةكانى شتى وايان تياية ورد نيية لة دةربرِينداو بةئاشكرا مةبةستى خؤى دةرناخاو بووة بة مايةى ناكؤكى لة بارةكانى سةرنجدا. بةلاَم ثرؤذةى قانوونةكة ياساكة ناوى دةستةى تيَدايةو لةطةلَ قانوونى ياساي بةرِيَوةبردنى دةولَةت لة قؤناغى طواستنةوةدا طونجاوة. هةروةها ضارى مةسةلةى ثيَكةوةنانى ليذنة داوةرييةكانى دادوةريةكانى كردووة، ئةوةتة بةرِيَوةبةرى مولَكةكانى دةولَةت خانووبةرةى ميرى يا ئةوةى لةجيَى ئةوة دائةنيشىَ يةكيَكة لة ثيَكهاتةكانى وةزارةتى دارايى و طةلىَ دةعوايش داواش هةن نةيار تياياندا هةر وةزارةتى داراييية دارايي ية. هةروةها ضارى بؤبذاردنةوةى قةرةبووى بؤ كرِيارى يةكةم كردووة و نةزانراويى كاتى ئةندازة بؤ دانانى بذاردنةوةيشى خةملاَندنى قةرةبوشي ضار كردووة و واى داناوة كاتى بةرثاكردنى دةعوا داوا سةنط و ترازووى تةرازووى ئةندازة بؤ دانانى خةملاَندنى بؤ بذاردنةوة قةرةبوو بىَ بيَت وةك ضيَون هةروةها ئةو لايةنانةيشى تيَدا دةستنيشان كراون كة ئةبىَ بذاردنةوةكة قةرةبووةكة بدةن. ثرؤذةكة هةروةها ضارى مةسةلةى رِةخنةطرتن لةو برِيارانةيشى كردووة كة لة ليذنة داوةرييةكانةوة دادوةريةكانةوة دةر ئةضن دةردةضن و طةيشتوونةتة ثلةى برِانةوة كؤتايى بؤ ئةو كةسةى كة حوكمةكة دةسدريَذيى كردبيَتة سةرى يا زيانى بة مافى طةياندبىَ و ئةو لة دةعواكةدا داواكةدا نةيار نةبووبىَ. هةروةها ثرؤذةكة لةطةلَ قانوونى ياساي رِةواى كارثيَكراوي دةعوابازى دادبينى رِؤيشتووة لة ديارى كردنى ماوةى رِةخنةطرتن و نارِةزاييدا لة حوكمى ثاشملة.

 

 

 


 

 

سةرةتاي لاثةرِة^

 

ذمارةي ميوان

Copyright©2006   www.crrpd.org
Design By MUHANND.T